Aile Terapisi Nedir ?

Aile toplumun en temel ve en küçük birimidir. Aile terapisi, bu birim içerisindeki kişilerin yaşadığı uyum problemlerini, çatışmalarını, aile üyelerinden biri veya birilerinin yaşadığı problemlerin aileyi ne şekilde etkilediğini veya aile üyelerinin kişinin yaşadığı problemde nasıl aktif rol oynadığını, iletişim  problemlerini ve aile dinamiklerini düzenlemek, ailenin güçlerini ve sağlamlığını arttırmak, bireye ve bireyin sosyal desteklerine yönelik kullanılan bir terapi yöntemidir. Bu yöntem sistemik kurama göre çalışır. Yani aileyi bir bütün olarak kabul eder ve alt parçaları bütünün parçaları olarak bütüne hizmet edecek şekilde ele alır. Aile üyeleri birer parça olsa da bu parçalar arasındaki etkileşime yönelerek parçaların bütünü nasıl etkilediğini görmeye çalışır.

Aile kurumu içerisindeki kişilerin farklı farklı düşünceleri, duyguları, zevkleri, kişilik özellikleri vardır. Farklı olan aile bireylerinin aynı çatı altında ortak bir hayatı yaşamalarıyla çeşitli problemler ve çatışmalar yaşamaları normal bir durumdur. Aile kurumun birleştirici gücü sayesinde birçok  aile bu farklılıklar yüzünden yaşanılan problemleri aşabilirler. Fakat bu problemler ve çatışmalar aile üyeleri arasındaki birliği, düzeni ve iletişimi bozan aile gücünü bile aşan bir seviyedeyse aile içerisinde huzur kalmayacağından aile üyelerinin birbirlerinden uzaklaşmalarına neden olur.
Aile terapisi anne - baba ve çocuğun birbirleriyle yaşadıkları problemler sonucu oluşan işlevsiz iletişimi ve ailenin her üyesinin problemlerle baş edebilme yeteneğini geliştirmeyi hedefler. Bu hedefle aile, tekrardan birleştirici gücüne ulaşmış olur. Yani aile terapisi aile üyelerine yaşanılan güncel sorunların alt dinamiklerini görebilme ve soruna daha büyük bir pencereden bakabilme şansı vermektedir.

Aile terapisine özellikle eşler arasında yaşanan sorunun çocukları etkilemesi veya anne-babadan birinin çocuk ile problem yaşaması veya çocuğun bireysel olarak sorunlar yaşadığı durumlarda başvurulur. Daha ayrıntılı belirtecek olursak aile terapisi ;

  • Aile içinde yaşanan kriz ve anlaşmazlıklar olduğunda
  • Çocuğun eğitim, sosyal ve aile içi hayatında sorunlar yaşandığında
  • Aile üyelerinden birinin madde bağımlılığı ( uyuşturucu- alkol ) yaşadığı durumlarda
  • Aile üyelerinden birinin psikiyatrik veya psikolojik bir rahatsızlığı olduğunda
  • Ebeveynlerin yaşlılık dönemine geçmeleri durumda
  • Zorunlu yaşanan göçler sonrası kültürel uyum problemlerinin yaşandığı durumlarda
  • Aile üyelerinden birinin vefat etmesi sonucunda
  • Aile üyelerinden birinin ciddi fizyolojik rahatsızlık yaşadığı durumlarda
  • Travmatik olaylar yaşandığında
  • Aile içinde yapılması planlanan büyük çaplı değişimler söz konusu olduğunda ( başka bir ülkeye yerleşme, evlat edinme, çocuk sahibi olma gibi ) devreye girer.

Bu durumları sağlıksız aileler yaşadığı gibi sağlıklı ailelerde yaşamaktadır. Ancak sağlıklı aileler değişime uyum sağlayabildiği, uygun sınırlar koyabildiği, aile içi ilişkilerini açık bir iletişim temelinde kurabildikleri için problemlerle baş edebilme yetenekleri gelişmiştir. Burada sağlıklı aile diye kastedilen şey pozitif iletişim bileşenleriyle arzu edilen sonuçlara yol açan etkileşimsel süreçtir. Sağlıklı ailelerin aile içinden veya çevresel olarak kaynaklanan stresörlerle baş edebilme özellikleri şunlardır ;

  • Stres kaynağının ne olduğunu bilme
  • Var olan sorunu ailedeki tek bir bireyin sorunu olarak görmektense ailenin sorunu olarak görebilme
  • Suçlama eğilimi göstermeden çözüm odaklı yaklaşabilme
  • Tüm aile üyeleri arasında hoşgörünün var olması
  • Aile üyelerinin birbirlerine duydukları sevgiyi açık bir şekilde ifade edebilmeleri
  • Açık ve net iletişim kurulması
  • Aile bireylerini sahip olduğu rollerin net bir şekilde belirgin olması
  • Fiziksel şiddetin ve madde kullanımının olmaması

Aile terapisindeki en büyük amaç sorunların üstesinden gelebilmeleri için sağlıklı olmayan ailelere yukarıda yazan sağlıklı aile özellikleri kazanabilmeleri noktasında yardımcı olmaktır.  Yani daha açıklayıcı şekilde ifade edecek olursak  aile terapisinde amaç ; aile iletişimini, anlayış ve iş birliğini arttırarak aile üyelerinden birinin veya bir kaçını sorununu çözmek, aile bağlarının kuvvetlenmesine yardımcı olmak, aile üyelerinin başa çıkabilme becerilerini geliştirmektir.

Terapinin ne kadar süreceğini ve sıklığını ailelerin ihtiyaçları belirler. Genel olarak aile terapisi seansları haftada bir veya iki kere yapılır. Terapi çift şeklinde yapıldığı zaman süre bir buçuk saat olurken süreç içerisinde bireysel terapi yapılacağı zaman bu süre elli dakika olmaktadır. Ortalama olarak sekiz ile yirmi seans arası sürmektedir. Ancak bu süreler her aile için aynı olmamakla birlikte ortalama sürelerdir. Aileye göre bu süre uzayabileceği gibi kısalabilir de.

Aile terapisti olabilmenin bazı koşulları vardır. Bunlar psikoloji veya rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisans eğitiminin tamamlanmasının ardından farklı terapi yöntemleriyle ilgili psikoterapi eğitimleri almaktır. Bu eğitimler sonrası terapist belirlediği bir çok alanda uzmanlaşabileceği gibi ( cinsellik, aile içi şiddet v.b. ) sadece aile terapisi konusunda da  uzmanlaşabilir. Hangi alanda uzmanlaşırsa uzmanlaşsın aile terapistleri sadece ailelerle bütün olarak çalışmazlar. Gerekli durumlarda aile üyeleriyle bire bir de çalışmaktadır. Tabi bire bir çalışmalar içerisinde de olsa terapistin odak noktası yine aile içi dinamiklerdir.
Unutulmamalıdır hangi konuda terapi alınırsa alınsın bu süreç karşılıklı anlaşmayı ve sorumluluk bilincini gerektiren bir süreçtir. Terapist ile danışanlar arasındaki iletişimin doğru bir şekilde kurulması ve danışanların süreç içerisinde verilen sorumlulukları yerine getirmeleri yaşanan sorunların çözümü için çok önemlidir.